محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

244

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

ومتين كردد پس در آب حل نموده صاف أو را در شيشه كرده چند روز در آفتاب بگذارند گرم وخشك وهاضم ومشهى ورافع تخمه وضرر چربيها وملطف غذاى غليظ ومسخن معده وجگر ومجفف رطوبات معده وامعأ وجهة كرم معده واخلاط لزبد وادرار مضلات وشرب أو چند روز با قدرى لك جهة لاغر كردن بدن از مجرباتست وحقنه أو جهة قرحهء امعأ وقولنج ودرد ورك ونطول أو جهة قروح خبيثه وغرغرهء أو جهة ورم لهاة ولوزتين وجذبست بلغم دماغى ورفع نقصان ذايقه مؤثر ومضر سينه وسرفه وبواسير وصاحب خارش بدنست ومصلح أو لعابها وچربيها وشيرينيها است وقطور أو در چشم مانع بروز آبله واگر بروز كرده باشد در ازاله ء أو از مجربات دانسته‌اند وما لفعل آبكامه مشهور در اين بلاد كه بجاى مري استعمال ميكنند بجاى آب كه مادة آبكامه را در سركه حل نموده در آفتاب ميكذارند واو را قوة مسهله ضعيف وقوة تقيح غالب ومضر امعاست ودر حقنها استعمال أو جايز نيست ودر أصفهان بجاى سركه در شير حل ميكنند ومعروفست بكومه ودر حرف كاف مذكور شد مرهلبيطس سنگيست سياه ومخطط وسبك وبعضى از آن لاجوردى وچون بسايند رايحهء خمراز أو ظاهر مىشود واز مغرب آرند ضماد أو جهة نمله وشرب سه شعير أو را جهة وجع الفؤاد مجرب دانسته‌اند مردا سنج معرب از مرد اسنگ فارسيست واو از سرب وقلعى وساير معادن سواي آهن بعمل مىآيد ومعمول أو از رصاص ابيض واسود است غير مغسول ومايل بگرمى ودر آخر سيم خشك ومغسول أو سرد وخشك وسفيد كرده اوا لطف وأقوى است وطريق ساختن أو واحراق وغسل وسفيد كردن أو در دستورات مذكور است واقسام أو سم قاتل وباقوة محلله وقابضه ومغرى وبغابت مجفف ومسدد وحابس وبرنده گوشت زياد وروياننده صالح آن والتيام دهنده ء زخمهاى عميق وچون در سركه كنند ترشى أو را زايل كرده قريب بشيرينى عسل سازد وطلاى أو با آهك سياه كنندهء جلد وسفيد كردهء أو در حقنها خابس اسهال فروحى وسحجى است وجالى گلف ومسكن حدة ادويهء تند وجهة رفع بدبوئى اعضا وعرق ومنع أدار عرق وسحج جلد بغايت مؤثر است خصوصا وبا روغن گل وروغن مورد وطلاى أو با روغنهاى مذكور بر حوالي قلب وزير بغل مانع ريختن مواد است بدل وجهة رفع آثار وحكه وجرب وتحليل خون جامد تحت جلد وسوختگى آتش وآب گرم وبا سركه وروغن زيتون جهة رفع قمل ودر اكحال جهة سلاق وجرب وناخنه وقرحه مفيد وچون با روغن زيتون بسيار بجوشانند تا غليظ شود بهترين ادويهء شقاق است وسائيدهء أو با مثل أو گوگرد با سركه وروغن مورد طلا كنند جهة شرى وجوششهاى پر آب نافع وامين الدولة التيام وثيقهء زخمها با لذات از أو نميداند ومعين ادويهء مناسبه دانسته است وتصريح نموده كه خوردن نيمدرهم از سفيد كرده أو با جلاب مخرج اقسام كرم شكم ومجربست وشيخ الرئيس نيز فرموده كه زنان در بلاد ما بأطفال بجهة قرحه واسهال ميدهند وحقير نيز در بلاد دار المرز ديده كه بجهة رفع كرم با شير ميدهند وحركة ميفرمانيد تا آن كرمها دفع شود ومانع سكونند وفي الواقع در دفع اقسام كرم بيعديل است ودو درهم أو كشنده است باحتباس بول واشفاخ شكم وپيچش عظيم وضيق النفس مرغزى لغة سريانى است وبه فارسي بزم غز نامند از أنواع مغر وموى أو دراز وبسيار نرم وأكثر سفيد مىباشد لباس أو موافق جميع امزجه ومحرك باه ومسخن مبرودين ومقوى كمر كرده است مرقشيشا اسم يوناني سنگى است واو ذهبي وفضى ونحاسى وحديدى مىباشد وهر يك در رنگ شبيه بيكى از معادنند وغير براقند بخلاف مغبسا كه براقست وگويند هر يك درمعدنى بهم مىرسد وبقدرى مخلوط بجوهر آن معدن مىباشد وآن جوهر را از آن استخراج ميكنند قويترين برنحاسيست در اخز دويم گرم وخشك ومحلل وجالى وقابض ومنضج وشرب أو جايز نيست ومادامى كه مانند غبار سايند در اطليه نفعي ندارد ومحرق أو كه بعسل آلوده در آتش سرخ كرده باشند الطف ومغسول أو مبرد است وطلاى أو با سركه جهة بهق وبرص ونمش وگلف وثيقه زخمها وحرارت عضل وباز تيانج جهة تحليل أو رام سفيد است واكتحال أو جهة تقوية بصر وظلمت آن وتعليق بر أطفال رافع فزع است مراره به فارسي زهره نامند جواص أكثر آن در ضمن هر يك از حيوانات مذكور شد وخواص كليه ؟ ؟ كور جز بيه در اينجا مذكور مىشود ومجموع أو كرم وخشك ومفتح سده مصفاة ورافع ظلمت بصر وشديد النفوذند وطلاى أو بر ناف وشياف أو مسهل طبع وفرزجهء أو مدر حيض وبهترين أو زرد مايل بسرخى وزبونترين أو زنكارى ولاجورديست واستعمال أو جايز نيست وقويترين همه زهرهء شير وضعيفترين همه زهرهء خوكست وهر يك بحسب اختلاف أحوال مختلف ميباشند چه زهرهء ذكور واز ذبيحه حالت تشنگى وگرسنگى وحركة مفرط قوى الحوار تست وبخلاف ان ضعيف وطريق حفظ زهره در دستور أول مذكور است وطلاى زهرهء شير با عسل رافع خنازير واز كرك رافع برص وبهق واز هدهد با عسل مانع ورم جراحات وسعوط زهرهء قنقذ باخصيه الثعلب رافع صرع وشربت يك درهم أو يك درهم هم موم مخرج جنين ميت واز مجربات شمرده اند وشرب زهرهء يآهو والاغ باروغن تازهء كاو ناشتا دردم از رافع بهر وربو است وسعوط زهرهء أردك خانگى با روغن بنفشه در جانب موافق رافع درد شقيقه وشرب زهرهء جغد را با خاكستر چوب كز وعسل رافع بول در فراش از مجربات دانسته‌اند وطلاى زهرهء مرغ سياه خانگى را بر إحليل مورث لذت عظيم زنان ومحبت مفرط ايشانست وطلاى زهرهء گنجشك باعا قرقرص وقدري روغن زنبق بر قضيب وعانه وكنج ران وخصبه باعث شده نعوظ وتا كف پا را بر زمين نگذارند ورفع أو نمىشود مرجان معروف است و